Chẳng bao lâu sau đám cưới, Phong và Nhẫn cùng thảo luận về một cuốn phim họ mới xem. Nhẫn cho rằng nhân vật chính trong câu chuyện hết sức hấp dẫn. Nhưng Phong lại không nghĩ như vậy. Nhẫn nói: “Em không chỉ nói đến diện mạo bên ngoài, anh chàng ấy rất khỏe mạnh, nhưng lại rất hiền và tế nhị. Đó là những điều em thấy hấp dẫn nơi người đàn ông. Mặc dầu anh không thường cư xử như vậy, anh cũng rất mạnh dạn và đầy tự tin, anh Phong à.” Rồi Nhẫn tiếp tục: “Em yêu anh vì điều đó.” Mạnh dạn? tự tin? Đây là một điều bất ngờ vì Phong chưa hề bao giờ nghĩ về mình như vậy. Chàng thường ngồi yên để người khác quyết định thế cho mình, ngay cả để cho họ lấn át chàng. Rồi Phong nhớ lại, “À mà tôi có những đức tính đó chứ?” Và từ đó chàng quyết định, dù cảm thấy ra sao trong bất cứ trường hợp nào, chàng cũng sẽ cố tỏ vẻ mạnh dạn và tự tin.
Ngày hôm sau, trong một cuộc đụng độ tại quầy trả tiền của một siêu thị, một chàng Phong hơi lo lắng, đã giữ được tư thế của mình. Chẳng bao lâu sau, với sự khuyến khích của Nhẫn, chàng đã chứng tỏ được sự mạnh dạn của chàng ở nhà, trong cộng đồng và tại sở làm. Nếu Nhẫn nói với Phong: “Tại sao anh lại không giống như người anh hùng trong cuốn phim?” chắc chắn nàng đã làm tổn thương đến tình cảm của chồng và có thể còn gây nên sự tranh cãi, thay vì một sự cải tiến. Bằng cách khen chồng, cho chồng hay điều nàng thích, nàng đã giúp chàng thay đổi. Nhiều năm sau đó Phong nói “Nhẫn đã thấy một cái gì trong tôi mà tôi chưa hề thấy bao giờ. Tôi trở nên một con người tôi không thể đạt thành nếu không có nàng.” Phong và Nhẫn đã khám phá ra bí quyết của một hôn nhân thành công. Đó là nghệ thuật giúp cho nhau cải tiến và tăng trưởng. Giáo sư Robert H. Lauer[1] giảng sư về môn Hành Vi của Con Người tại Đại Học US. International ở San Diego, California và vợ ông là bà Jannete C. Lauer, đã nghiên cứu 351 cặp vợ chồng lấy nhau ít nhất 15 năm và thấy rằng, một trong những đặc điểm của các cuộc hôn nhân hạnh phúc là khả năng của người chồng và vợ để nhận biết những tài năng còn che dấu của người kia và nuôi dưỡng chúng. Giáo sư Lauer nói “Hỗ tương cải tiến và hướng dẫn nhau là điều cần yếu cho một hôn nhân vững mạnh.” Nhiều chuyên viên về hôn nhân đã đồng ý. Howard Markman[2], giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu về Hôn Nhân và Gia đình tại Đại Học Denver đã tuyên bố rằng: “Mục tiêu số một của hôn nhân là sự cải tiến và tăng trưởng – cùng với nhau như những cá nhân và cùng với nhau như một cặp vợ chồng.”
Hôn nhân là một sự cam kết hoàn toàn giữa hai người, có nghĩa là phải khuyến khích sự cải tiến lẫn nhau này. Tâm lý gia Judith Bardwich[3] đã viết trong cuốn In Transition (Đang chuyển tiếp) của bà: “Cặp nào càng cảm thấy có sự tin tưởng vào mối liên hệ thì hai người càng cảm thấy được tự do để thay đổi . Ý tưởng của một sự hướng dẫn và tăng trưởng đồng thời – cả về phương diện cá nhân lẫn đôi lứa.” Ý tưởng về giáo dục hỗ tương và tăng trưởng bên trong hôn nhân biểu hiệu cho một khúc quanh so với thập niên trước đây, thập niên của những giá trị vị kỷ, đề cao cái tôi trên hết. Khi đó mục tiêu là sự thành đạt cá nhân và nhấn mạnh về cá nhân. Nếu có người cần có “không gian” đủ lớn để “tăng trưởng”, họ sẽ tìm kiếm chúng bên ngoài hôn nhân. Lối nhìn ích kỷ này không những làm nguy hại đến hôn nhân, mà còn phá hủy bản thể của xã hội chúng ta là hướng về gia đình. Bây giờ các cặp lứa đôi và cố vấn của họ một lần nữa đang nhận thức được rằng đường lối để tăng cường các cá nhân là phải tăng cường sức mạnh cho hôn nhân.
Hay lấy một thí dụ khác, về cặp Bảo và Liên. Bảo rất ít nói, là bác sĩ của phòng mổ, có thú giải trí là trượt tuyết và săn bắn dưới biển. Liên là một cố vấn tâm lý, rất cởi mở và bày tỏ hết mọi cảm nghĩ của mình. Liên tự mô tả mình như một người nóng tính. Mười năm về trước, nghĩ rằng tính nết không hợp nhau, họ đã ly thân. Được chắp nối qua chương trình cố vấn hôn nhân, họ đã nhận thức được rằng cách thức để giúp đỡ cho mối liên hệ giữa hai người là phải hỗ trợ lẫn nhau. Từ đó họ cùng tham gia như một cặp vợ chồng trong các chương trình Thăng Tiến Hôn Nhân để giúp cho các cặp vợ chồng khác.
Liên nói, “Bảo thích mạo hiểm với những thú giải trí cần đến sức khỏe của bắp thịt, trong khi tôi thì lại thích những gì có liên quan đến tình cảm. Tôi nói ra bất cứ cái gì tôi nghĩ đến và chờ đợi mọi người phải lắng nghe. Dần dần Bảo đã ý thức được rằng việc bày tỏ tình cảm cho người bạn đời và cho người khác là một sự tự nhiên, và anh đã cởi mở hơn. Tôi thì học được cách suy nghĩ trước khi nói. Sau đó Bảo dạy tôi thú vui thử thách sức mạnh của mình – tôi cũng tập đi trượt tuyết, mặc dầu con tôi vẫn trêu tôi và nói rằng trông tôi trượt tuyết y như bà già. Giúp đỡ người bạn đời cải tiến không giống việc cố gắng làm cho người ấy thay đổi. Một sự thay đổi toàn diện về tâm tính là điều không thể mong đợi. Đôi lúc có những sự thay đổi hầu như không thể đạt tới. Ngoài ra, việc giật dây và việc khuyến khích người bạn đời nhận biết và phát triển những đức tính tốt chỉ khác nhau trong đường tơ kẽ tóc. Nhưng một cuộc hôn nhân dựa trên sự hướng dẫn và cải tiến hỗ tương có thể được thực hiện nếu cả hai có sự đoan quyết, tin cậy nhau và yêu thương nhau. Sau đây là những cách thức để cải tiến mình và người bạn đời của mình.
Hãy là một người bạn : Khi bạn nghĩ về phương diện cùng giúp nhau cải tiến thì vai trò người bạn rất có lý. Một người bạn là một người có thể tin cậy, một người thương yêu bạn dù bất cứ gì xảy ra, lắng nghe bạn, và giúp cho bạn phát triển được những đức tính mà bạn không thể nào biểu hiện nếu không có người ấy. Rất không may là nhiều người bạn đời đã không cư xử như những người bạn. Họ cố gắng “cải tiến” người bạn đời của mình bằng cách xỉ vả, chọc quê và chỉ trích. Đừng bao giờ tấn công người kia, xin hãy nói “Em rất thích khi anh chú ý đến lời em nói” và đừng nói “Mẹ kiếp, anh chẳng bao giờ nghe tôi nói.” Những sự khuyến khích có tính cách xây dựng được thực hiện dễ dàng bởi một số người. Thí dụ, khi Vũ và Hạnh đi Pháp chơi vào mùa hè năm thứ nhất sau khi làm đám cưới, họ đã mua một cặp tách cà phê có tay cầm hình cánh bướm. Một ngày kia một cái tách bị bể. Đêm đó, Vũ đã rót cà phê vào cái tách còn lại và đưa cho Hạnh. Chàng nói một cách tự nhiên “Này, em hãy cầm lấy mà uống, em xứng đáng được dùng cái tách này.” Hạnh ngạc nhiên hỏi “Tại sao em lại xứng đáng?” Vũ đáp, “Vì hôm nay em đã không để bà chủ em bắt nạt em.” Từ đó trở đi, cho đến khi cái tách thứ hai bị bể, Vũ và Hạnh mỗi ngày đều tranh luận xem ai xứng đáng được phần thưởng cái tách cánh bướm – “Em đáng vì em đã giúp đỡ em gái của em trong khi em không có bổn phận phải làm như vậy.” “Không, anh đáng vì anh đã hoàn tất kế hoạch của anh trước hạn định.” Rồi một người cũng sẽ chấp nhận một cách dịu dàng lý luận của người kia và cái tách lại được ban tặng qua lại cho nhau một cách trịnh trọng. Hạnh nói, “Tôi thích cái phần thưởng “tách cánh bướm” này lắm. Tôi sinh ra trong một gia đình đông con và chưa bao giờ được khen thưởng như vậy. Nó đã làm gia tăng lòng tự tin của tôi và tăng cường bất cứ thứ gì tôi đã may mắn làm được tốt đẹp.
Chú tâm vào những gì quan trọng: Hãy chỉ chú ý đến những đức tính nào quan trọng – lòng quảng đại hay ý thức trách nhiệm chẳng hạn – đừng cố gắng cải tiến những cái tật nhỏ nhặt như là thói quen xấu khi ngồi ở bàn ăn. “Tự hỏi mình xem điều làm bạn khó chịu chỉ là điều nhỏ nhặt có thể tập chấp nhận hay là một điều quan hệ cho hôn nhân của hai người. Một người chồng không thể chịu nổi nhạc vọng cổ mà vợ mình thích nghe, nhưng vẫn chịu đựng. Chàng giải thích “Mỗi khi nhà tôi vặn đĩa hát đó và làm cho tôi bức rứt khó chịu, tôi lại cố nghĩ đến những sự tế nhị của nàng để có thể chịu đựng.”
Hãy thuyết phục một cách nhẹ nhàng: Các mối liên hệ giữa các cá nhân được xây dựng và phá hủy từng bước nhỏ một. Và bí quyết để hướng dẫn nhau là từ từ nhắc nhở cho nhau. Chẳng hạn, Thảo muốn theo đuổi một công việc, nhưng chồng nàng là Anh lại có một thái độ cứng rắn “không có người vợ nào của tôi được phép đi làm.” Thảo không đối chất Anh, nhưng nàng xin làm tình nguyện ở nhà thương, điều này không làm cho ông chồng bị mất mặt vì không lo đủ miếng ăn cho gia đình. Sau đó Thảo đi học vài lớp ở đại học để giúp cho nàng có thể làm công việc tình nguyện tốt đẹp hơn. Với những kiến thức mới, Thảo đã được mướn làm việc bán phần và sau đó được mướn toàn phần. Đến lúc đó thì Anh đã có thể thấy rằng Thảo sung sướng hơn khi nàng được đi làm, và điều này làm cho cuộc hôn nhân được hạnh phúc hơn. Anh đã khuyến khích nàng nhận công việc toàn phần ấy và bắt đầu khoe khoang về chức nghiệp của vợ.
Hãy làm gương sáng: Một người đã nói như sau khi được Trung Tâm Cải Tiến Hôn Nhân ở Cali phỏng vấn: “Vợ tôi là một người hết sức tế nhị, quan sát nàng làm tôi cũng muốn trở nên tế nhị như nàng.” Nếu bạn muốn cho người bạn đời của mình có trách nhiệm hơn, hãy làm gương tốt về tính trách nhiệm. Nếu mục tiêu của bạn là nuôi dưỡng đức tính hiền dịu, hãy biểu hiệu đức tính này với những người khác. Khi bạn muốn tìm kiếm sự can đảm, hãy bày tỏ rằng chính bạn cũng có thể đứng vững trước những trường hợp khó khăn.
Hãy thành thật về những cảm xúc của mình: Một người vợ đã mô tả cuộc hôn nhân của mình là trống rỗng. Nàng đổ tội cho chồng là đã không an ủi nàng đầy đủ khi con gái của họ qua đời nhiều năm trước đây. Nàng nói “Có lúc tôi chỉ muốn chồng tôi ôm chặt tôi mà thôi.” Khi được hỏi “Bà có bao giờ bảo ông ta là bà thích như vậy không?” “Không, anh ấy đáng lý ra phải biết điều mà tôi thích chứ?” Sau đó, khi người chồng được phỏng vấn, chàng đã thú nhận là chàng không chú ý đến điều ấy và cần được hướng dẫn để biết tế nhị hơn đối với vợ. Còn người vợ thì phải học cách để cởi mở hơn đối với chồng.
Đừng sợ hãi những sự thay đổi: Các cá nhân và các mối liên hệ thay đổi theo thời gian. Thủ thuật là phải thay đổi theo chiều hướng tốt. Đôi khi một người chồng chống lại sự tăng trưởng nơi người vợ, vì sợ rằng chàng ta sẽ không còn đóng vai trò của người hùng trong gia đình; hay một người vợ có thể sợ chồng mình được thăng thưởng, vì mình sẽ bị bỏ rơi ở đằng sau. Người ta thường than phiền “Anh không còn là con người em đã cưới.” Thật ra, chúng ta phải nhìn nhận rằng những sự thay đổi phải là dịp để ăn mừng thay vì than vãn. Trong hôn nhân, một người đàn ông và một người đàn bà tin tưởng và trao trọn linh hồn cho nhau, và với tình yêu và sự đoan quyết, người này cố gắng cải thiện người kia, giống như khi đẩy một tảng đá lớn, nếu cùng chung sức mà đẩy và giúp đỡ nhau thì công việc sẽ dễ dàng hơn.
Bùi Hữu Thư
Đăng nhận xét